KLIFUN
14. febrúar til 13. mars 2026
Listasalur Mosfellsbæjar
„Rauði liturinn er blóð. Bara það að vera kona og vera ein, og starfa í myndlist, þar er mjög erfitt. Það er bara töff að vera í þessu,“ segir Margrét Jónsdóttir um eitt verka sinna sem nú hangir uppi í Listasal Mosfellsbæjar. Verkin á sýningunni eru máluð á ólíkum tíma og tala saman á óvæntan hátt. Stór eldri vatnslitaverk kallast á við nýrri verk þar sem frumur, fræbelgir og heilög sár í rauðum og grænum tónum minna á hringrás lífsins. Að auki hefur Margrét svo stillt upp eldri myndum af hundaskít, máluðum upp úr ljósmyndum frá París, til að vega upp á móti skrautinu, eins og hún sjálf kallar náttúrumyndirnar.
MARGSLUNGIN VEGFERÐ MARGRÉTAR JÓNSDÓTTUR
Á Frakka mæru vengi Margrét Jónsdóttir, listmálari situr kjörlendi og annað heimili. Skóglendi hefur afgerandi áhrif á lista hennar. Saint-Pierre-sur-Orthe liggur norðvestur af Le Mans, kappakstursborginni víðfrægu, en munurinn á hraða tilverunnar á þessum tveim nærliggjandi stöðum verður varla ofinn. Þá verður heldur ekki ofmetin sú breyting sem orðin er á lista Margrétar frá því hún hóf feril sinn fyrir rúmri hálfri öld.
Og þó; það verður ekki annað sagt en að það liggi ákveðinn þráður frá elstu verkum hennar til þeirra sem hún vinnur að um þessar mundir. Steinrunnin tröllin í málverkum hennar í FÍM-salnum 1987 – þau urðu þess valdandi að menn spurðu hvers vegna hún tæki ekki upp höggmyndalist - voru þegar farin að teygja sig í átt til gróðurfars. Til er ljósmynd af listakonunni, kankvísri á svip, framan við málverk af höggmynd að kasta af sér vatni, sem umbreytist í spírallaga jurtagróður. Um leið verður hugarfarsbreyting í höfði áhorfandans og það rennur upp fyrir honum að höggmyndin geti eins verið feyskinn og maðksmoginn trjábolur.
Fyrir utan að vera listmála – eini nemandi á sínum tíma í frjálsri myndlist í Myndlista- og handíðaskólanum - lærði Margrét grafík samfara námi sínu í málaralist. Í byrjun var hún reyndar þekktari sem svartlistarmaður en listmálari. Ætingarmyndir hennar áttu til að skjóta áhorfendum skelk í bringu vegna þess hve áleitið myndefnið var. Verur líkastar spíruðum kartöflum velta fram í átt að áhorfandanum og valda honum óhug. Þær minna ískyggilega á ófreskjurnar sem ultu úr sívalningnum á geimfarinu í sígildri sögu HG Wells eins og sagan var myndskreytt í myndsögum, þýdd á íslensku á 6. áratugnum.
Í byrjun tíunda áratugarins var gróðurinn í verkum Margrétar sprunginn út sem líkamnaður frumskógur sprottinn af brumhnöppum og oddhvössum tókum sem höfðu sumpart yfir sér forynjulegt útlit og gatu jafnframt borið gaddakamb á bakinu eins og eðlurnar frá Galapagos. Þessar myndir voru risastórar og málaðar í fremur dökkum litum, svörtum grunni bakvið grátóna fígúra. Í kjölfarið fylgdu svo fleiri risamyndir, meðal annars sýndar í kjallara Norrænu hússins árið 1996, sem Margrét kallaði „Lífsvatnið og Móðurskautið djúpa“. Ólíkt fyrri myndum voru meginlínur þessara risamálverka láréttar og líktu eftir fellingum, rétt eins og sjálfur striginn væri farinn að slakna. Stærsti munurinn var þó litrænn. Málverk Margrétar voru orðin græntóna. Úr stungum og ristum vættaði mjólkurlita vökva eins og sprænur rétt eins og úr særðum plöntum eða kaktusum. Minni málverkin sýndu hins vegar lóðréttar áherslur og minntu á agúrkur eða kúrbít sem safi vætlaði úr.
Segja má að postmódernísk verk Margrétar á síðustu áratugum aldarinnar sem leið hafi þróast frá óhugnaðarkenndu myndefni til undarlegrar myndbirtingar. Við tók umbreytingu á miðlum hennar og hvers konar stimpiltækni með vatnslitum á pappír leysti olíulitina og strigann af hólmi. Við umskiptin minnkuðu verk Margrétar en öðluðust um leið léttleik og gagnsæi. Blóðrauðir litir tóku við af þykkum og þekjandi ólífurgrænum og minntu á dreyrug. Þessi vegferð inn í haldið verður ekki skilin frá hugmyndinni um trúarlegt inntak í list Margrétar þó svo ekkert bendi beinlínis til að hún sé andlegur listamaður. Það er nær að líkja andanum í leikandi og lekandi stimpilverkum, og síðar frjálsum flæðiverkum hennar við ágenga Kristsmynd Holbein í Listasafninu í Basel, þá sem Dostoévski hefði viljað banna af því að hann taldi hana vísa til að gera áhorfendur afhuga trúnna.
Tilfinningarík litanotkun Margrétar Jónsdóttur í vatnslitaverkum sínum og frjálslegt upphengi auk tilrauna til að ekki sjálfan jarðargróðan sem uppistöðu í verkum sínum lýsir vel hversu langt hún er reiðubúin að kafa eftir einhverju sem er dýpra en hún fann áður. Þess háttar afstaða er dæmd til að takast en þess þarf að leita með logandi ljósi. Margrét er reiðubúin til þess og því sést aldrei nein ládeyða á lissköpun hennar.
Halldór Björn Runólfsson
